SILODAM, NIEUWE WIJN IN OUDE ZAKKEN

De Silodam is een unieke locatie die gekenmerkt wordt door ruime maten, zicht op de horizon en de directe omgeving van water en scheepvaartactiviteiten. De enorme, uit het water oprijzende, graansilo's domineren de omgeving en markeren met hun indrukwekkende gestaltes de overgang van de grote schaal van het IJ, naar het meer besloten gebied van de Houthavens. Het Silodamproject heeft door zijn uitstraling en strategische ligging een spilfunctie in het gebied.

Het is een pilotproject dat kan fungeren als katalysator voor ontwikkelingen in de omgeving. Naast de uitstraling die het plan zal hebben voor de ontwikkeling van de IJ-oevers, heeft de Silodam bovendien een belangrijke relatie met de stedelijke vernieuwing van de aangrenzende Zeeheldenbuurt en het Berentszplein.

De twee graansilo's gaan een nieuw leven tegemoet en zullen worden verbouwd tot woon/werk gebouwen. Naast het technische vernuft dat nodig is om de twee silo's te transformeren tot eigentijdse woongebouwen, gaat het er bij de verbouwing vooral om in hoeverre het specifieke karakter van de oude gebouwen behouden wordt. De verbouw van de romantische stenen silo vergt een andere aanpak dan die van de sobere, nieuw zakelijke betonnen silo.

Naast de twee silo's zal aan het eind van de Silodam een nieuw woongebouw komen te staan. Het wordt een gebouw dat zich qua maat en architectonische uitstraling kan meten met de aangrenzende silogebouwen, zonder dat de ruimtelijkheid van de plek geweld wordt aangedaan; een 21e eeuws woongebouw dat op een vanzelfsprekende wijze in de situatie past.

Geschiedenis en planning
Na de aanleg van het Noord-Hollandschkanaal in 1824 en van het Noordzeekanaal in 1876, kreeg het westelijk havengebied een flinke impuls. Door de industriële revolutie ontstond behoefte aan een efficiënte opslag van graan. In Europa en Amerika werden in die tijd overal graansilo's met drooginstallaties gebouwd voor verticale opslag in karen (schachten).
Ook in Amsterdam wordt in 1896 de graansilo Korthals Altes gebouwd aan de eerder aangelegde Silodam. De architect Jacob F. Klinkhamer gaf de silo een monumentaal karakter, met een klassieke indeling met in het midden weeginstallaties, reinigingsapparatuur en kantoren. In twee vleugels bevonden zich zestig schachten met elk een grondoppervlak van 15m². Na de Tweede Wereldoorlog was de stenen silo te klein geworden en in 1952 werd de betonnen silo opgeleverd, ook met schachten van 15m². De stenen silo is in 1996 tot Rijksmonument verklaard.

Jongste geschiedenis Na een geslaagde kraakactie aan het einde van de jaren tachtig, werden de silo's gebruikt voor wonen en werken. Dat is de redding voor de silo's geweest, want het oorspronkelijke idee was om de silo's te slopen om er hoge woontorens voor in de plaats te kunnen zetten. Y-grain BV en de BOM (Buurt Ontwikkelingsmaatschappij) hebben samen met architect André van Stigt een plan gemaakt om de silo's te verbouwen tot woon- en werkruimten met een parkeergarage. De financiering en ontwikkeling van de graansilo's wordt verzorgd door RABO Vastgoed BV in samenwerking met woonstichting De Key.

In het verlengde van de Silodam was een nieuwbouwproject bedacht en een prijsvraag uitgeschreven. De prijsvraag is gewonnen door het architectenbureau MVRDV. Hun ontwerp zal worden gerealiseerd.

Grootstedelijk project
De ontwikkeling van de Silodam is een grootstedelijk project dat valt onder de bestuurlijke verantwoordelijkheid van de centrale stad.
Mede doordat er veel bezwaren zijn ingediend, hebben de procedures voor sloopvergunningen, bouwvergunningen, kapvergunningen, lozingsvergunningen enz. veel tijd gevergd.
De bouw en verbouw van de Silodam, de parkeergarages en de drie woonblokken worden gedaan door Bouwcombinatie De Graansilo. s v.o.f. (Bouwbedrijf De Nijs en Konder Wessels). De bouw is gestart in het begin van 1998 en de laatste oplevering zal waarschijnlijk plaatsvinden in het voorjaar van 2002. Dit najaar worden de woningen in de Betonnen Silo en de eerste parkeergarage in gebruik genomen.

Stenen silo Met respect voor de monumentale status van de Stenen Silo, wordt het uiterlijk van het gebouw zo min mogelijk aangetast. De uitgezaagde ramen van de woningen passen op een vanzelfsprekende manier in de structuur van de stenen gevel; ze liggen binnen de zogenaamde kaarvelden. De verzwaarde gemetselde penanten lopen ononderbroken door (penanten = gemetselde vierkante steunpilaren van het fundament van een gebouw). Wat wordt er gebouwd? De Stenen Silo biedt ruimte aan 92 koopappartementen in de vrije sector, met afmetingen variërend van 67 tot 110 m² (gemiddeld 87 m² GBO). De verkoopprijzen voor deze woningen variëren van ’. 245.000,- tot ’. 475.000,- (gemiddeld ’. 340.000,-); gemiddeld ’. 3.900,- per m² GBO. Bovendien is er 4.500 m² bedrijfsruimte voor een gemiddelde koopprijs van ’. 2.500,- per m².

Betonnen silo
Het strenge functionalistische karakter van het gebouw is als uitgangspunt voor het verbouwingsplan genomen. Door het uitzagen van verticale raamstroken en de opening van de onderbouw, krijgt het gebouw een maximale openheid, die goed past bij de modernistische geest van het gebouw. Ook bij het ontwerp van de woningplattegronden is de typische silostructuur tot uitgangspunt genomen. De twee verdiepingen boven water- en straatniveau krijgen een horecafunctie; een ruimte van zes meter hoog met zicht op de unieke oorspronkelijke constructie. Daarboven worden in acht verdiepingen 84 woningen in de sociale huursector gebouwd. Op de twee hoogste verdiepingen en in de toren komen elf koopwoningen. Elke huurwoningen heeft het oppervlak van vier silokokers. De studio's hebben een oppervlak van ongeveer 60 m² en worden in twee typen gebouwd: met één bouwlaag en met twee bouwlagen inclusief een vide. Alle woningen krijgen als buitenruimte een frans balkon.

De 84 sociale huurwoningen krijgen een oppervlak van 57 m² GBO. De elf koopappartementen in de vrije sector variëren in oppervlak van 84 tot 163 m², met een gemiddeld GBO van 199 m². De prijzen lopen uiteen van ’. 327.000,- tot ’. 645.000,- per woningen (gemiddeld ’. 443.000,-), met een gemiddelde prijs per m² GBO van ’. 3.700,-. De beschikbare 1.292 m² bedrijfsruimte heeft een gemiddelde koopprijs vanƒ 2.300,- per m².

De nieuwbouw
Het ontwerp van MVRDV heeft zowel programmatisch als architectonisch een experimenteel karakter. Niet alleen onderscheidt het gebouw zich door een complex gemengd woningprogramma, het heeft ook een zeer onconventioneel gevelbeeld. Het gebouw kan omschreven worden als een enorme rechthoekige . ladenkast. waarvan elk van de laden een ander woningtype bevat. Deze opeenstapeling van verschillende typen is duidelijk zichtbaar in de gevels.
Het complexe woningprogramma is opgebouwd uit min of meer zelfstandige units van 4 tot 8 gelijksoortige woningen. Deze verschillende units vormen minibuurten rondom een collectieve galerij, hal, terras, gang, patio, tuin of steeg. De minibuurten zijn georganiseerd in vier bouwdelen met ieder een trappenhuis en twee liften. Op deze wijze wordt een museale collectie van volkshuisvestingtypen gevormd. Door koppeling van galerijen, corridors, hallen, trappenhuizen, enz. ontstaat een netwerk van route's door het gebouw.
Het plan kenmerkt zich door een interessante relatie met de openbare ruimte. Het gebouw komt los in het water te staan, vijf meter van de kadewand. Hierdoor lijkt het gebouw op een groot schip dat is afgemeerd langs de kade.
Om meer transparantie te verkrijgen tussen de Silodam en het IJ wordt onder het gebouw een marina aangelegd met ligplaatsen voor kleine boten. Naast de marina wordt aan de IJ-zijde een unit aan het gebouw gehangen. Vanuit deze enorme, geheel boven het water hangende, constructie heeft men een panoramisch uitzicht over het IJ. Deze bijzondere ruimte krijgt een niet-woonfunctie. Het dak van deze 'uitkraging' wordt ingericht tot het zogenaamde balkon aan het IJ, dat men bereikt via een brede trap die dwars door het gebouw voert. Door deze openbare route door het gebouw lijkt het net alsof de Silodam aan het eind wordt omgebogen naar het IJ.

Ook in de nieuwbouw komt een combinatie van huur- en koopwoningen. Er worden 15 sociale huurwoningen gebouwd en 142 koopappartementen in de vrije sector. De koopappartementen hebben een oppervlak van 60 tot 220 m² (gemiddeld 1000 m²). De prijzen variëren vanƒ 327.000,- totƒ 1.127.000,- per woningen (gemiddeldƒ 590.000,-); gemiddeldƒ 3.700,- per m². De 600 m² bedrijfsruimte heeft een gemiddelde koopprijs vanƒ2.300 per m².

Silodam De Silodam is ongeveer 300 meter lang. De bestaande dam is tot op waterniveau afgegraven en biedt in de nieuwe situatie plaats aan twee 'ondergrondse' mechanische parkeergarages voor 105 respectievelijk 107, van ieder bijna 4.000 m3 (135 x 13 x 2,25 m). De garages zijn voor de auto's bereikbaar via vier autoliften van iets meer dan 45 m3 (rechthoekige glazen huisjes van 3,5 x 6 x 2,2 m). De auto wordt afgeleverd en een automaat zet de auto op een voor mensen niet bereikbare parkeerplaats. Het duurt ongeveer drie minuten op de geparkeerde auto weer terug te krijgen. Om de efficiëntie te verhogen komt er een systeem waarbinnen de gebruiker vooraf aangeeft wanneer de auto nodig is en de automaat de auto al dichter bij de autolift plaatst. Op het maaiveld komen 60 parkeerplaatsen. Het dak van de parkeergarages is het maaiveld van de Silodam. Het laatste stuk van de Silodam wordt afgegraven; alleen de punt van de dam met de bestaande havenlichten blijft. De Nieuwbouw staat helemaal vrij in het water. De Silodam is gewoon voor publiek toegankelijk. De wandelroute loopt tot aan het einde van de dam en wordt daar als het ware omgebogen en voert dwars door de nieuwbouw via een monumentale trap naar het 'balkon' aan het IJ. Langs de gebouwen, over de gehele lengte van de dam, wordt een houten "boardwalk" aangelegd. Aan kan van de Houthaven komen verschillende waterfuncties, 12 ligplaatsen voor woonboten, een aantal drijvende tuinen en twee openbare steigers.

De IJ-zijde van de gebouwen wordt onder water beschermd door een zogenaamde 'aanvaarbescherming' , waardoor schepen nooit de gebouwen kunnen raken. Voor kleinere boten blijft er een smalle vaargeul naar de marina onder de Nieuwbouw.

De aantrekkelijkheid van de Silodam bleek groot te zijn. De in totaal 344 woningen waren kort nadat ze op de markt waren gebracht snel verhuurd en verkocht. Niet zo gek natuurlijk, want wie wil er niet wonen op zo'n mooie plek aan en in het Y, in een gebied dat in een snel tempo (ook bijvoorbeeld de Houthavens) transformeert van een lelijk eendje in een mooie zwaan.

Lida Voorn
Bureau P/A, Stedelijke Woningdienst Amsterdam

Bron: Maaiveldinrichting Silodam Definitief Ontwerp, concept 29-4-1998, dienst Ruimtelijke Ordening.

http://www.vroom.nl/silodam.htm

terug